Примерное время на чтение статьи 6 минуты
Гадилә.
Өченче кисәкнең беренче өлеше
Самолет тигез асфальттан хәйран гына шуып барды да,җирдән аерылды.Расписание буенча төнге сәгать бердә очарга тиешле самолет бер минут соңга калмый Волгоградка юнәлеш алды.Очыш вакыты тулар-тулмас ике сәгать.Бу вакыт аралыгында ни йоклап алырлык түгел,ни күрер күзгә кызыксындырырлык берни юк.Самолет салонындагы пассажирлар һәммәсе дә утыру белән утыргычларының аркасына башларын төртеп күзләрен йому ягын карадылар.Җай гына гүэлдәп барган самолет тибрәнеп ала.Янтаеп борылганда караңгы түгәрәк тәрәзәдән җирдәге ут төрткеләре күренеп китә.Стюардесса ханым тыз-быз бер алга ,бер самолетның койрык ягына барып-килеп йөрде дә,ул да салонда тонык кына ут калдырып, күренмәс булды.Салонда көндезге бөркүлек сакланган.Гадилә үзенең турысындагы җилләткечне көйләп азапланды.Җиңелчә генә һава агымын йөзенә юнәлткәч,күзләрен йомды.Күңелендә ниндидер бер үзе дә аңламаган халәт.Ул сөенеч тә түгел,борчу да түгел,канәгатьлек дип тә әйтеп булмый.Канәгатьлек диясе килә…Юк,әле куелган максатка ирешелмәгән.Аңа җитү өчен соңгы ноктага җитәргә кирәк бит.Шулай да , бик тә канәгатьлек диясе килә.Я ярар!Ни генә булса да башланган эшнең азагы булырга тиеш.Азагы хәерле булсын!Аллага тапшырды инде.Ярый юлга үзе генә чыкты.Болай мәшәкать азрак.Кемнедер көйлисе юк,артык сорауларга җавап биреп интегәсе юк:үз уйлары белән генә мәш килә.Соңгы елларны халык гороскоплар белән саташа бит.Имеш кеше гомере унике елга бүленгән цикллардан тора икән.Быел менә Гадиләгә дә утыз алты яшь.Инде 12еллык дүртенче цикл башланып ята.Язмышыңдагы хәлиткеч вакыйгалар менә шушы циклларга бәйле икән.Алай дисәң,үзен-үзе белгәннән бирле әзерләнә инде ул бу очрашуга.Ул вакытларда әле цикллар турында ишеткәне дә юк иде.
Мәктәпне бетереп Алабугага укырга керү белән китте ул Актирәкне эзләп.Түбән Камага бару әлләни кыен булмады.Ә аннан маңгаена Актирәк дип язылган автобуслар еш йөри икән.Шулай да төштән соңгы автобуска гына эләгә алды .Февральнең үзәккә үтә торган бураннары котырган көннәр иде .Автобуслар еш йөреп торса да,мизгел эчендә юлга буран салып китә.Ачы салкын җиле бәгыръләргә үтеп туңдыра.Әмма Сәрбиҗамал әбисе белән җиңелчә пар чыгарып утырган самавыр янында Гадилә күчтәнәчкә алган күмәчләр белән хуш исле чәй эчүне күз алдына китергән кыз сизелер-сизелмәс кенә ирен чите белән елмая.Менә нәкъ шулай булачак! Кызның иманы камил.Бүтәнчә булуы мөмкин түгел.Ул бу хыялдагы мизгелне Гайникамал әнкәсе урынына Сәрбиҗамал әбисен куеп уйлап чыгарды.Иртәнге яктагы автобусларга эләгә алмавына хафаланды кыз,әмма бер ниять итеп чыккач кире уйламады.Күпме кадерле вакытлары юлда әрәм була бит.Дүшәмбедә өч пар дәрес керә .Хор,вокал дәресләре куркытмаса да,музыка теориясе дигән бик җитди дәрескә дә әзерләнәсе бар.Сәрбиҗамал әбисе дә Гадиләне бик күрәсе килеп тилмерәдер шул.Ул оныгының унынчы сыйныфны бетергәнен чамалый ич инде,аны көтә ич.Алабугада укырга кереп, училище мөхитенә ияләшим,аның өчен яңа булган музыка нечкәлекләрен төшеним дип,балачак теләген гел артка чигереп килде бит Гадилә.
Автовокзалдан шыплап тулып чыккан автобус Актирәккә бара-бара бушап диярлек калды.Анысы да бала-чага,ирле-хатынлы яшь гаилә.Бистәнең исеме мач килеп тора икән үзенә.Кергәндә буранда сызгырып утырган карт тирәкләргә игътибар итте Гадилә.Шул тирәкләрдән каршы якта кечкенә күрсәткеч тактага Актирәк дип язылган.Менә аның туган яклары.Соңгы елларны әтисе белән элемтәне югалткан кыз,аны монда очратырга өметләнмәде дә инде.Шулай да,монда әбисе яшәргә тиеш,ул аны ниһаять күрер.Сагынуын,күрергә талпынуын сөйләр.Укырга керү сөенечен аның белән уртаклашыр.
Гадиләне төшереп калдырган автобус сыкранып кына ишекләрен япты да,бистәнең катлы йортлары ягында урнашкан автовокзалга таба кузгалып китте.Кыз өтеп ала торган җилгә янтыгы белән борылып кузгалыр юлын чамалады.Юл табарга өлгермәде,зәңгәр капкалы өйдән җиңелчә генә киенгән бер әби чыгып ,җил-җил Гадилә ягына килә башлады.
_Әби, Сәрбиҗамал әбиемнәргә килә идем,өен генә өйрәтмәссезме?-диде кыз, сорарга кеше булуына сөенеп .
Танырга тырышып төбәлгән караш Гадиләне секунд эчендә тикшереп алды:
-Кем дип эндәшим балам?Сәрбиҗамалның кеме буласың соң син?Танымый торам бит әле.
-Мин Сәрбиҗамал әбинең оныгы булам.Бу авылда бер дә булганым юк,шуңа танымыйсыздыр әби.
-Менә,менә!Әйтәм бит таныш түгелсең дип-диде әби,кызны юл читенәрәк тартты.Ул арада алар яныннан төзелеш кирәк-яраклары төягән арбалы трактор шалтырап узып китте.
-Сәрбиҗамалның оныгы булгач,Азаматның кызы буласыңдыр инде.Алай икән,алай икән.-дип сузып карап-карап алды әби.Аннан соң нәрсәдер уйлап Гадиләгә -әйдә әле балакаем,безгә керик тә,мин сине үзем илтеп куярмын.Алай бик гади генә түгел әле ул.- диде ул читкә карап ,үз -үзенә сөйләнгәндәй.Гадилә ирексездән аңа иярде.
Иртүк юлга чыккан Гадилә җылы өйгә килеп кергәч кенә туңганын,өзелеп тамагы ачканын сизде.Аның тамагы Түбән Камада ук ачкан иде инде.Стипендия акчасын тиенен тиенгә саклап тоткан кыз вокзал киоскысы яныннан әйләнеп килүдән артыгын булдыра алмады.Болай да Актирәккә барырга акчасын әз-әзләп янга калдырып җыйды бит.Ә менә бу миһербанлы әби белән алар сөйләшә-сөйләшә яңа мичтән чыккан тәмле авыл ипие белән сөтле чәй эчтеләр.
Әбисе белән очрашуга өметләнеп чыккан кыз чит кешеләрдә кунып,туган нигезендә төзелгән мәчетне карап икенче көнне китеп барды.Әбисе аны көтмәгән,Актирәк аны көтмәгән.
Өмете киселгән Гадилә Актирәктән елый-елый китте.Чишмә кебек аккан күз яшьләрен ул сөртеп тормады.Алар актылар да актылар.Әбисен алырга кайткан әтисе нишләп аны да күрергә килмәгән?Аның кызын күрәсе килмәде микәнни?
Акшәһәрнең вакытлыча гап-гади вагоннардан оештырылган вокзалына килеп җиткәндә сәгать өч иде.Өтә торган буран бүген басылган.Аның урынына ,җелекләргә үтә торган салкын.ГЭС бистәсенең үзәк урамыннан Кама буена төшкәндә Гадилә берничә тапкыр подвалга урнашкан кибетләргә кереп җылынып чыкты.Әле Каманы җәяүләп аркылы чыгасы бар.Анда инде кереп җылыныр урыннар юк.Ярый әле чыгып җиткәч тиз генә җылы автобуска эләгә алсаң...Бормалы-сырмалы тар сукмаклардан әнкәсе бәйләп биргән бияләйле кулын тыны белән җылытып чыгып җиткәндә караңгы төшеп килә иде.Ә Алабуга ягында автобус яки очраклы машина көтеп торучы халык авыл сабантуе кадәр .Килгән автобуслар тулып китә торды,Гадилә аларга утыра алмады.Очраклы машиналар да кешеләрне алып киткәли торалар.Салкын аның үзәгенә үтеп туңдырды.Автобуска эләгүдән өмете өзелгән кыз инде очраклы машинага да утырырга риза.Инде караңгы ныклап төште.Күңелләрне шомландырып якында гына нарат урманы караеп тора.Көтүчеләр арасында бер таныш кеше юк.Суыкка түзалмыйча Гадилә сикергәләп тә ала.Шулчак,күрәчәге булгандыр,якындагы дача өйләре арасыннан чыгып, машина көтүчеләр янына бер ЗиЛ машинасы килеп туктады да, ишеген ачып бер генә кеше алабыз диде.Гадиләгә якын гына торган бер урта яшьләрдәге ир-ат,”үскәнем син утыр,катып үләсең бит “ дип Гадиләгә эндәште.Ул да булмады җилтерәтеп кызны кабинага утыртып та куйды. Югыйсә, суыктан күшеккән юлаучылар машинаны сырып алганнар иде.Әй сөенде Гадилә!Бар бит мәрхәмәтле кешеләр,үзе дә туңган бит дип уйлады кыз.Ул аңа эченнән генә мең кат рәхмәтләр укыды,аның да озак тормый гына берәр машинага утырып тизрәк кайтып җитүен теләде.Җылы кабинага утырып исенә дә килә алмады,кызның борынына аракы исе килеп бәрелде.Шунда гына кыз кабинадагыларга күтәрелеп карады.Алар да ашардай булып кызга төбәлгәннәр дә, аны сөйләштерергә азаплана башладылар.Шофер янында утырган ир-ат шешә борыныннан гына аракы чөмерә,шоферның да аек түгеллеге сизелә.Гадиләнең йөрәге жу итте.Инде төшеп калырга соң,туңуы да җиткән иде.Кыз язмышының шушы исерекләр кулында икәнен аңлады.Бөтен тәнен ниндидер бер аңлашылмаган калтыравык биләп алды.Шоферында аз гына өмет булса да,Гадилә янындагысы бөтенләй тугарылды.Кызның битләре уттай кызышып бурлаттай булды.Ә исерек ул кереп утыру белән туктаусыз сөйләнде,үзе сөйләгән сүздән үзе шаркылдап көлде.Авызыннан әшәке сүзләр сибелде.Гадилә эндэшмәгәч,кызның авызына шешә борынын суза башлады.Кыз ничек кенә түзәргә тырышмасын,соңгы чиктә шоферга үзен төшереп калдырырга сорады.Шофер майлы күзләрен елтыратып ярты юлны үттек,сабыр бул диде.Гадилә тынычлангандай булды.Теге исерек тә шаулавыннан туктагандай булды.Алда Алабуганың cыек кына утлары күренә башлады.Гадилә чытырдатып ябышкан кулларын тотынгычтан бушатты. Димәк барып җитәбез.Әңкәсе аңа йөз мәртәбәләр әйтте бит”бер үзең генә юлаучы машиналарга утырма,автобус белән йөр”дип.Хәзер үкенүдән ни файда?Ничек тә исән-имин барып җитәргә!Моннан соң ул сүзләрне мәңге онытмаячак !”Балам,башыңны ашарлар,гомерлек бәхетсез ясарлар үзеңнән” диде.Иих әңкәй,тормышның катлаулылыгы яши-яши генә ачыла икән шул!Әйткән сүзләрең дә,биргән акылларың да истә дә соң!Кыз калтыранган иреннәрен тешләп тынычланырга тырышты.Болар да адәм балалары бит,аллаһ һәммә кешегә дә бер бит,алладан куркырлар дип аллага сыенды ул.
Алабугага якынлашкан саен машина тизлеген арттыра барды.Шәһәргә кергәнда юл икегә аерыла.Утырганда мин институт ягына дип аңлаткан иде кыз,әмма сулга борыласы ,яки аны төшерер өчен туктарга тиеш машина үкереп уңга борылды да,зыярат ягына томырылды.Гадилә шофер ягына карап “остановите пожалуйста машину!” дип еламсырап кычкырып җибәрде.Шофер берни ишетмәгәндәй,машинасын салулатып алга ыргылды.Гадиләнең баш мие секунд эчендә кискен карарын чыгарды.Фара яктысында юл читенең карлырак җирен чамалады да,кинәт кабина ишеген ачып тышка томырылды.Уң кул башының каты нәрсәгә орынганын тойд ы,әмма ул авыртуны сизәр дәрәҗәдә түгел иде инде, җан көче белән гәүдәсен юл читеннән ераккарак тәгәрәтте.Ә тирән булып тәгәрмәч эзе салынган юлдан машина уңга,сулга бәргәләнде дә, шапылдап ишеге ябылды.Күпмедер баргач машина әкренәйде,аннан шоферның ачу белән “дура”дип кычкырганы һәм ачы итеп сүгенгәне ишетелде.Тулай торакка көч-хәл белән кайтып егылган Гадилә,беркемне күрми,беркем белән сөйләшми караватына капланып үксеп-үксеп елады.Бүлмәдәге 12 кыз ни булганын аңышмый тып-тын калып аңа карап утырдылар.
Ул вакыттагы якын кешеләрен табарга талпыну шуның белән тукталып калды.Күрәсең,теге вакытта сине дә алып китәм дип хат язганнан соң,Сәрбиҗамал әбисен әтисе алып киткән.Гадиләне кундырып, якты чыраен күрсәтеп җибәргән әбинең сөйләве буенча Сәрбиҗамал әбисенең китүе шул чамага туры килә иде.